Het uitgangspunt is dat een besloten of naamloze vennootschap (BV of NV) als rechtspersoon zelfstandig haar rechten en plichten draagt. Dat betekent dat alleen de vennootschap aansprakelijk is voor de schulden van die vennootschap. Dat is juridisch gezien een van de grote voordelen van ondernemen via een BV of NV. Maar onder bijzondere omstandigheden is, naast de aansprakelijkheid van die vennootschap, óók ruimte voor aansprakelijkheid van de bestuurder. Bestuurdersaansprakelijkheid dus. Hoe zit dat met aandeelhouders?
Hoofdregel: een aandeelhouder loopt slechts risico zijn investering te verliezen
Voor een aandeelhouder geldt het uitgangspunt dat hij in beginsel niet aansprakelijk kan worden gehouden voor schade als gevolg van handelingen die in naam van de vennootschap worden verricht (2:64 en 2:175 BW). Overigens op enkele wettelijke aansprakelijkheden na (2:80, 2:216 en 2:403 BW). De hoofdregel is dus dat een aandeelhouder slechts het risico loopt zijn investering te verliezen. Dat uitgangspunt vormt de economische motor achter veel ondernemingen. Zonder beperkte aansprakelijkheid zouden investeerders immers veel terughoudender zijn om kapitaal beschikbaar te stellen en dat is niet wat we willen.
Toch zijn er situaties denkbaar waarin aandeelhouders of andere ‘derden’ die namens de vennootschap handelingen verrichten aansprakelijk kunnen worden gehouden voor schulden van de vennootschap.
Feitelijk beleidsbepaler: aandeelhouder toch aansprakelijk
De situatie kan zich bijvoorbeeld voordoen dat een aandeelhouder zich nogal veel bemoeit met de gang van zaken binnen de vennootschap en feitelijk beslissingen neemt die eigenlijk het bestuur zou moeten nemen. De wet bepaalt dat sommige wettelijke aansprakelijkheidsnormen die gelden voor de bestuurder ook van toepassing zijn op de feitelijk beleidsbepaler zoals deze aandeelhouder. Hiervoor is doorgaans nodig dat de aandeelhouder zich direct bemoeit is met het bestuur van de vennootschap en dat het bestuur feitelijk terzijde wordt gesteld. Dit risico speelt niet in de laatste plaats in de private equity-praktijk waarin vaak vergaande invloed uit wordt geoefend op het beleid van de vennootschap. Als een aandeelhouder bijvoorbeeld onderhandelingen voert namens de vennootschap, personeel aanstuur, financiële beslissingen neemt of strategische keuzes bepaalt, dan kan de aandeelhouder als feitelijk beleidsbepaling worden gezien en kan aansprakelijkheid ontstaan vergelijkbaar met bestuurdersaansprakelijkheid.
Aansprakelijkheid van een aandeelhouder in een vennootschap: conclusie
Een BN of NV biedt aandeelhouders een goede bescherming tegen persoonlijke aansprakelijkheid. Die bescherming is echter niet absoluut. Zodra een aandeelhouder zich actief met het bestuur gaat bemoeien, schuldeisers bewust benadeelt of misbruik maakt van de vennootschappelijke structuur, kan de rechter ingrijpen en de aandeelhouder aansprakelijk houden voor schulden van de vennootschap. De boodschap voor ondernemers is daarom simpel: een aandeelhouder hoeft niet ‘bang’ of terughoudend te zijn voor normale ondernemersrisico’s, maar wie de vennootschap gebruikt als instrument om anderen te benadelen of te veel invloed uit te oefenen, ontdekt vroeg of laat dat de beschermende muur van de beperkte aansprakelijkheid verrassend dun kan worden.
